|
زخم، ترک یا التهاب گوشه لب مشکلی شایع است که ممکن است در یک یا هر دو گوشه دهان ایجاد شود. این وضعیت در پزشکی «التهاب گوشه لب» نام دارد و می‌تواند با قرمزی، سوزش، درد، پوسته‌ریزی، ترک، دلمه یا حتی خونریزی سطحی همراه باشد. برای بسیاری از افراد اولین سؤال این است که چرا گوشه لب زخم می‌شود و آیا این مشکل نشانه کمبود ویتامین است یا علت دیگری دارد.
پاسخ همیشه یکسان نیست. تماس طولانی پوست با بزاق، عادت به لیسیدن لب، خشکی شدید، عفونت قارچی یا باکتریایی، دندان مصنوعی نامناسب، تغییر فرم بایت، اگزما، دیابت و بعضی مشکلات گوارشی یا اختلالات جذب می‌توانند در ایجاد این ضایعه نقش داشته باشند. در کنار این عوامل، کمبود آهن، روی و بعضی ویتامین‌های گروهB نیز در برخی افراد با التهاب گوشه لب ارتباط دارند.
به همین دلیل، درمان مؤثر فقط به زدن یک پماد یا مصرف خودسرانه مکمل محدود نمی‌شود. اگر علت اصلی مشخص نشود، زخم ممکن است دوباره برگردد. در ادامه بررسی می‌کنیم ترک گوشه لب چیست، زخم گوشه لب نشانه چه چیزی است، چه کمبودهایی می‌توانند با آن ارتباط داشته باشند، چه غذاهایی مفیدند و چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است.
ترک گوشه لب یا نوعی التهاب در محل اتصال لب بالا و پایین است. گوشه دهان به‌طور طبیعی هنگام صحبت کردن، خندیدن و غذا خوردن دائماً باز و بسته می‌شود و مستعد جمع شدن رطوبت است. اگر این ناحیه برای مدت طولانی با بزاق مرطوب بماند، سد دفاعی پوست ضعیف و پوست نرم و آسیب‌پذیر می‌شود. در ادامه، ترک‌های سطحی ایجاد می‌شوند و ممکن است قارچ‌ها یا باکتری‌های طبیعی دهان و پوست در این ناحیه رشد کنند.
قرمزی، سوزش، ترک، پوسته‌ریزی، درد هنگام باز کردن دهان، حساسیت هنگام خوردن غذاهای تند و اسیدی و گاهی دلمه یا ترشح از علائم رایج هستند. شدت ضایعه می‌تواند از خشکی خفیف تا زخم دردناک متغیر باشد و ممکن است یک
یا هر دو طرف دهان را درگیر کند.
تبخال معمولاً با احساس سوزش و سپس تاول‌های کوچک و خوشه‌ای ایجاد می‌شود و عامل آن ویروس هرپس است. در مقابل، التهاب گوشه لب بیشتر به شکل شکاف، قرمزی و التهاب دقیقاً در زاویه دهان دیده می‌شود. . زخم گوشه لب خود یک بیماری مسری محسوب نمی‌شود، هرچند ممکن است عفونت قارچی یا باکتریایی در ضایعه وجود داشته باشد.
خیر. خشکی هوا، لیسیدن مکرر لب یا تحریک مکانیکی می‌تواند یک ترک کوتاه‌مدت ایجاد کند. با این حال، اگر زخم مرتب عود کند، بیش از حد دردناک باشد، هر دو طرف دهان را درگیر کند یا با مراقبت ساده بهبود پیدا نکند، بررسی علل زمینه‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
زخم گوشه لب می‌تواند نشانه یک مشکل موضعی ساده یا علامتی از یک عامل زمینه‌ای باشد. شایع‌ترین مکانیسم، مرطوب ماندن زاویه دهان با بزاق و سپس آسیب پوست است. این وضعیت به‌خصوص در افرادی که لب خود را زیاد می‌لیسند، هنگام خواب آب دهانشان جاری می‌شود یا چین‌های عمیق‌تری در گوشه دهان دارند بیشتر دیده می‌شود.
بزاق حاوی آنزیم‌هایی است که در صورت تماس طولانی با پوست می‌توانند آن را تحریک کنند. وقتی پوست بارها خیس و سپس خشک می‌شود، احتمال ایجاد ترک و التهاب افزایش پیدا می‌کند. این چرخه می‌تواند توضیح دهد چرا گوشه لب زخم می‌شود حتی وقتی کمبود ویتامین مشخصی وجود ندارد.
دندان مصنوعی نامناسب، از دست دادن دندان‌ها یا کاهش ارتفاع بایت می‌تواند باعث ایجاد چین عمیق‌تر در گوشه دهان و تجمع بزاق شود. در این شرایط، اگر مشکل ساختاری اصلاح نشود، درمان موضعی ممکن است فقط اثر موقت داشته باشد.
افراد مبتلا به پوست حساس یا درماتیت آتوپیک ممکن است بیشتر مستعد التهاب اطراف دهان باشند. بعضی خمیردندان‌ها، محصولات آرایشی، بالم‌های معطر یا مواد محرک نیز می‌توانند باعث درماتیت تماسی و تشدید ترک گوشه لب شوند.
دیابت، بیماری‌های التهابی روده، سلیاک، سندرم شوگرن و شرایطی که باعث ضعف ایمنی یا اختلال جذب مواد مغذی می‌شوند می‌توانند خطر التهاب گوشه لب را افزایش دهند. در این موارد، درمان زخم بدون توجه به بیماری اصلی ممکن است کافی نباشد.
یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها این است که زخم گوشه لب کمبود کدام ویتامین است. کمبود بعضی ویتامین‌های گروه B می‌تواند با التهاب گوشه لب، التهاب زبان و تغییرات مخاط دهان همراه باشد؛ اما ظاهر زخم به‌تنهایی نوع کمبود را مشخص نمی‌کند. اگر ضایعه مکرر باشد یا همراه با علائم دیگری مانند خستگی، ضعف، ریزش مو یا تغییرات زبان دیده شود، پزشک ممکن است آزمایش‌های تغذیه‌ای را بررسی کند.
ریبوفلاوین، ویتامین B6، فولات و ویتامین B12 از ریزمغذی‌هایی هستند که کمبود آن‌ها با و تغییرات مخاطی دهان ارتباط دارد. خطر کمبود در افراد با رژیم غذایی بسیار محدود، سوءجذب، بعضی بیماری‌های گوارشی یا پس از برخی جراحی‌های دستگاه گوارش بیشتر است.
کمبود B2 می‌تواند با ترک و قرمزی گوشه لب، التهاب لب و زبان همراه باشد و معمولاً فقط با ظاهر ضایعه تشخیص داده نمی‌شود.
کمبود ویتامین B6 در بعضی افراد با التهاب پوست، زبان و گوشه لب همراه می‌شود و باید در کنار سابقه غذایی و دارویی ارزیابی شود.
کمبود فولات ممکن است هم‌زمان با کم‌خونی و تغییرات مخاط دهان دیده شود و در برخی افراد زمینه زخم مکرر گوشه لب را فراهم کند.
کمبود B12 می‌تواند علاوه بر کم‌خونی و التهاب زبان، با التهاب گوشه لب همراه باشد و در موارد طولانی علائم عصبی نیز ایجاد کند.
کمبود شدید ویتامین سی بیشتر با خونریزی لثه، اختلال ترمیم زخم و علائم اسکوروی شناخته می‌شود و علت کلاسیک نیست. بنابراین مصرف ویتامین سی بدون وجود شواهد کمبود، لزوماً مشکل زخم گوشه لب را برطرف نمی‌کند.
کمبود آهن از عوامل تغذیه‌ای شناخته‌شده مرتبط با التهاب گوشه لب است. ذخایر آهن ممکن است ابتدا به شکل فریتین پایین کاهش پیدا کنند و در ادامه، در صورت تداوم کمبود، کم‌خونی فقر آهن ایجاد شود. اگر زخم گوشه لب همراه با خستگی، رنگ‌پریدگی، ریزش مو، ضعف، سرگیجه یا قاعدگی‌های سنگین باشد، بررسی وضعیت آهن اهمیت بیشتری دارد.
آهن برای خون‌سازی و عملکرد طبیعی بافت‌ها ضروری است. کمبود آن می‌تواند با التهاب زبان، تغییرات ناخن، ریزش مو و التهاب گوشه لب همراه باشد. با این حال، وجود یک ترک در گوشه دهان به‌تنهایی برای تشخیص کمبود آهن کافی نیست.
ممکن است فریتین و ذخایر آهن پایین باشند، اما هموگلوبین هنوز در محدوده طبیعی قرار داشته باشد. به همین دلیل، در افراد دارای علائم یا عوامل خطر، پزشک ممکن است علاوه بر فریتین، آهن و شاخص‌های مرتبط را نیز بررسی کند.
روی در ترمیم بافت، سلامت پوست و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد. کمبود آن می‌تواند با ضایعات پوستی، اختلال ترمیم زخم، ریزش مو، تغییر حس چشایی و در بعضی افراد التهاب گوشه لب همراه باشد.
خیر. مکمل آهن یا روی باید بر اساس نیاز واقعی مصرف شود. مصرف بی‌دلیل یا دوز بالای این مکمل‌ها می‌تواند عارضه ایجاد کند و حتی تشخیص علت اصلی را به تأخیر بیندازد. اگر چرا گوشه لب زخم می‌شود برای شما به یک مشکل مکرر تبدیل شده، آزمایش و ارزیابی دقیق بهتر از مصرف آزمون و خطای مکمل است.
التهاب گوشه لب می‌تواند با عفونت قارچی، باکتریایی یا ترکیبی از هر دو همراه باشد. کاندیدا آلبیکنس یکی از عوامل شایع است و استافیلوکوک اورئوس نیز می‌تواند در ضایعه حضور داشته باشد. رطوبت طولانی‌مدت و آسیب پوست زمینه رشد این میکروارگانیسم‌ها را فراهم می‌کند.
افراد مبتلا به برفک دهان، دیابت، ضعف ایمنی، کسانی که اخیراً آنتی‌بیوتیک مصرف کرده‌اند یا از کورتون استفاده می‌کنند و همچنین افرادی که دندان مصنوعی دارند بیشتر در معرض رشد کاندیدا قرار می‌گیرند. رعایت بهداشت دهان و تمیز کردن صحیح دندان مصنوعی در این گروه اهمیت بیشتری دارد.
نه همیشه. قرمزی مرطوب، دلمه یا ترشح می‌تواند احتمال عفونت را مطرح کند، اما برای انتخاب درمان مناسب، ظاهر ضایعه باید همراه با شرح حال و معاینه تفسیر شود. در موارد مقاوم یا عودکننده، پزشک ممکن است نمونه‌برداری سطحی یا کشت درخواست کند.
زخم گوشه لب خود معمولاً بیماری مسری محسوب نمی‌شود. این نکته آن را از تبخال متمایز می‌کند. با این حال، اگر عفونت فعال وجود داشته باشد، رعایت بهداشت و استفاده نکردن مشترک از وسایل شخصی تصمیم مناسبی است
درمان زخم گوشه لب به علت آن بستگی دارد. در موارد خفیف که عامل اصلی رطوبت، خشکی یا تحریک است، محافظت از سد پوستی و قطع عادت لیسیدن لب ممکن است کافی باشد. اگر عفونت قارچی یا باکتریایی، کمبود تغذیه‌ای یا مشکل دهان و دندان وجود داشته باشد، درمان باید متناسب با همان علت انجام شود.
تمیز و خشک نگه داشتن گوشه دهان و استفاده از یک لایه نازک محافظ مانند وازلین ساده می‌تواند تماس پوست با بزاق را کاهش دهد. بهتر است از کندن پوسته، لیسیدن لب و مصرف محصولات معطر یا تحریک‌کننده روی ناحیه ملتهب خودداری شود.
اگر پزشک احتمال عفونت کاندیدایی را مطرح کند، ممکن است درمان ضدقارچ موضعی تجویز شود. نوع دارو و مدت مصرف باید بر اساس وضعیت فرد انتخاب شود؛ به‌ویژه اگر هم‌زمان برفک دهان، دیابت یا مشکل ایمنی وجود داشته باشد.
در صورت تأیید یا احتمال بالای درگیری باکتریایی، پزشک ممکن است درمان موضعی مناسب تجویز کند. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا استفاده طولانی‌مدت از کرم‌های ترکیبی بدون تشخیص صحیح توصیه نمی‌شود.
کورتون موضعی ممکن است التهاب را کاهش دهد، اما استفاده خودسرانه از آن می‌تواند عفونت قارچی را تشدید کند یا ظاهر ضایعه را موقتاً پنهان کند. اگر قرار باشد کورتون استفاده شود، بهتر است در قالب یک برنامه درمانی مشخص و با نظر پزشک باشد.
هیچ غذای واحدی زخم گوشه لب را درمان نمی‌کند؛ اما اگر کمبود تغذیه‌ای وجود داشته باشد، اصلاح رژیم غذایی بخشی از درمان است. رژیم متعادل باید منابع کافی پروتئین، آهن، روی و ویتامین‌های گروه ب را فراهم کند. اگر کمبود شدید یا اختلال جذب وجود داشته باشد، رژیم غذایی به‌تنهایی ممکن است کافی نباشد.
لبنیات، تخم‌مرغ، گوشت، ماهی، حبوبات، غلات کامل و بعضی غذاهای غنی‌شده می‌توانند به تأمین ویتامین‌های گروه ب کمک کنند. منابع ویتامین ب12 عمدتاً حیوانی یا غذاهای غنی‌شده هستند و افراد گیاهخوار سخت‌گیر ممکن است نیاز بیشتری به بررسی وضعیت داشته باشند.
گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات، عدس، لوبیا و غذاهای غنی‌شده از منابع آهن هستند. مصرف منابع ویتامین سی مانند مرکبات، فلفل دلمه‌ای یا کیوی در کنار آهن گیاهی می‌تواند جذب آن را بهتر کند.
گوشت، غذاهای دریایی، لبنیات، تخم‌مرغ، حبوبات، مغزها و دانه‌ها از منابع غذایی روی هستند. در رژیم‌های گیاهی، تنوع غذایی و دریافت کافی پروتئین اهمیت بیشتری دارد.
در زمان التهاب فعال، غذاهای بسیار تند، ترش، شور یا داغ ممکن است سوزش را بیشتر کنند. این مواد علت اصلی بیماری نیستند، اما کاهش موقت آن‌ها می‌تواند ناراحتی هنگام غذا خوردن را کمتر کند.
بسیاری از ترک‌های خفیف با مراقبت ساده بهتر می‌شوند، اما زخم مکرر یا مقاوم نیاز به بررسی دارد. اگر نمی‌دانید چرا گوشه لب زخم می‌شود و این مشکل مرتب برمی‌گردد، مراجعه به پزشک یا دندانپزشک می‌تواند به شناسایی عفونت، کمبود تغذیه‌ای یا مشکل ساختاری کمک کند.
ضایعه‌ای که با مراقبت ساده بهبود پیدا نمی‌کند، مرتب عود می‌کند یا برای مدت طولانی در یک سمت باقی می‌ماند باید معاینه شود. گاهی لازم است تشخیص‌های دیگری غیر از التهاب لب نیز بررسی شود.
خستگی شدید، رنگ‌پریدگی، ریزش مو، کاهش وزن، اسهال مزمن، التهاب زبان یا رژیم غذایی بسیار محدود می‌توانند نیاز به آزمایش خون و بررسی ب 12،کمبود آهن،فولات یا روی را بیشتر کنند.
تورم شدید، گسترش سریع قرمزی، تب، درد قابل‌توجه، ترشح چرکی، ضعف ایمنی یا ضایعه غیرمعمول و مقاوم نیازمند بررسی پزشکی است. در ضایعات مزمن یا مشکوک، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی یا حتی نمونه‌برداری را پیشنهاد کند.
خشک نگه داشتن زاویه دهان، ترک عادت لیسیدن لب، استفاده از محافظ ساده در افراد مستعد، رعایت بهداشت دهان، اصلاح دندان مصنوعی نامناسب و درمان کمبودهای تأییدشده از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند. کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت نیز می‌تواند خطر عود را کاهش دهد.
